Kiểm chứng - khi AI bịa trông như thật

Câu bịa không có dấu hiệu gì đặc biệt. Nó tự tin y như câu đúng.

11 phút đọc

4 câu quiz

Chưa bắt đầu

Điều kiện hoàn thành & nhận XP

Đọc hết 100% nội dung bài
Hoàn thành "Kiểm tra nhanh" (0/4 câu)

Vì sao bài này quan trọng

Một câu sai trong email nội bộ thì sửa được. Một con số bịa trong báo cáo thuế, một điều luật không tồn tại trong thư gửi khách, một trích dẫn giả trong tài liệu nộp cơ quan - thì người ký là bạn. Biết AI bịa trông ra sao là kỹ năng rẻ nhất để tránh những sai lầm đắt nhất.

Bắt đầu bằng một câu hỏi

AI viết cho bạn: "Theo Điều 45 của nghị định về hoá đơn điện tử, doanh nghiệp phải..." - có số điều, có tên văn bản. Nên xử lý thế nào?

Bài này không dạy bạn nghi ngờ mọi thứ AI viết - làm vậy thì mất hết lợi ích của AI. Nó chỉ ra chỗ nào cần kiểm, kiểm bằng cách nào, và khi nào không được bỏ qua.

Câu bịa trông y như câu đúng

Câu bịa không có dấu hiệu gì: nó được viết cùng giọng tự tin với câu đúng, nên đọc kỹ đến đâu cũng không nhận ra. Nó hay nằm ở bốn chỗ.

Bốn kiểu bịa hay gặp ở văn phòng

Chạm hoặc di chuột vào từng dòng

Số liệuStatistics: Tỷ lệ, quy mô thị trường, "theo khảo sát" - cụ thể tới số lẻ mà không có nguồn.
Trích dẫnQuotes and citations: Lời người nổi tiếng, tên bài báo, đường dẫn không mở được hoặc nói chuyện khác.
Tên văn bản pháp lýLegal references: Số nghị định, thông tư, số điều - không tồn tại, hết hiệu lực, hoặc nói điều khác.
Tài liệu không tồn tạiFabricated sources: Báo cáo, bản án, nghiên cứu đủ tên, năm, tác giả - nhưng chưa từng được công bố.

Chỗ nào không được bỏ qua

Dùng được sau khi đọc lại

Động não, dàn ý, viết lại câu, sửa chính tả, email nội bộ không có số liệu. Sai thì thấy ngay, hậu quả nhỏ.

Tuyệt đối không dùng khi chưa kiểm

Hợp đồng, hồ sơ thuế, báo cáo tài chính, thư gửi khách hay cơ quan nhà nước. Người ký là người chịu trách nhiệm.

Giảm bịa ngay từ prompt

Văn bản

Quy tắc về độ chắc chắn:
- Với mỗi số liệu, trích dẫn hoặc tên văn bản, ghi nguồn cụ thể.
- Nếu không có nguồn, ghi [CHƯA CÓ NGUỒN] ngay sau câu đó.
- Nếu bạn không biết, nói "tôi không biết". Không ước đoán thành số cụ thể.

Đoạn thêm vào cuối mọi prompt có dính số liệu hay căn cứ

Đoạn này làm AI bịa ít hơn và làm chỗ nghi ngờ dễ thấy hơn, nhưng không thay được việc kiểm: AI không biết chắc khi nào mình đang bịa. Hỏi lại chính AI cũng không phải kiểm - kiểm là đi tới một nguồn nằm ngoài AI, theo năm bước dưới đây.

Dừng & Kiểm tra

Điểm giữa bài

Cách bắt bịa nào hiệu quả nhất với một con số thống kê?

Năm bước kiểm một chi tiết

Chi tiết càng cụ thể càng phải có nguồn.

Bài sau: gom những prompt đã chạy tốt thành thư viện cho cả phòng.

Ví dụ thực tế · Vụ Mata kiện Avianca (Mỹ, 2023)

Năm 2023, luật sư của nguyên đơn trong vụ kiện hãng hàng không Avianca ở New York nộp cho toà một bản lập luận trích nhiều bản án do ChatGPT đưa ra. Các bản án đó không tồn tại - có tên vụ, số hiệu, cả đoạn trích trông rất thật. Toà đã xử phạt các luật sư. Họ có hỏi lại ChatGPT xem các vụ đó có thật không, và nó xác nhận là có.